Oznaczanie AI a Omnibus i UOKiK — czym różni się obowiązek z AI Act od wprowadzania w błąd
W dyskusji o zdjęciach z AI w sklepach mieszają się dwa różne obowiązki: jeden z AI Act, drugi z prawa ochrony konsumentów (pakiet Omnibus, egzekwowany w Polsce m.in. przez UOKiK). Wyglądają podobnie — oba dotyczą tego, co widzi klient — ale opierają się na zupełnie różnych testach. Zrozumienie tej różnicy pozwala uniknąć zarówno nadmiernego oznaczania, jak i przeoczenia realnego ryzyka.
Dwa różne pytania
Najkrócej, jak się da:
- AI Act pyta: jak powstał obraz? Jeśli to realistyczny obraz wygenerowany lub istotnie zmieniony przez AI, trzeba go oznaczyć — niezależnie od tego, czy kogokolwiek wprowadza w błąd. Obowiązek uruchamia sam sposób powstania treści.
- Prawo konsumenckie pyta: czy obraz wprowadza w błąd? Jeśli zdjęcie fałszywie przedstawia produkt (rozmiar, kolor, cechy, zawartość zestawu), może być nieuczciwą praktyką rynkową — niezależnie od tego, czy użyto AI. Obowiązek uruchamia efekt, czyli wprowadzenie klienta w błąd.
To dwie osie, które mogą się nakładać, ale nie muszą.
AI Act: obowiązek ze względu na sposób powstania
Podstawą jest art. 50 ust. 4 AI Act. Od 2 sierpnia 2026 realistyczny obraz stworzony lub istotnie zmieniony przez AI (deep fake w rozumieniu art. 3 pkt 60) wymaga widocznego oznaczenia. Nawet wierne, uczciwe zdjęcie produktu — jeśli powstało w AI i wygląda jak fotografia — podlega oznaczeniu. Test jest techniczny: liczy się pochodzenie obrazu, nie jego prawdziwość.
Prawo konsumenckie: zakaz wprowadzania w błąd
Druga oś to ochrona konsumenta. Dyrektywa Omnibus (2019/2161) wzmocniła unijne przepisy konsumenckie, a w Polsce zakaz nieuczciwych praktyk rynkowych — w tym praktyk wprowadzających w błąd co do głównych cech produktu — wynika z ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Nad przestrzeganiem czuwa UOKiK, który za praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów może nakładać kary.
Tu nie ma znaczenia, czym zrobiono zdjęcie. Mocno wyretuszowana prawdziwa fotografia, która pokazuje produkt większym, pełniejszym albo w kolorze odbiegającym od rzeczywistości, może być wprowadzeniem w błąd — mimo że żadne AI nie było w to zaangażowane.
Jak to wygląda na przykładach
- Zdjęcie z AI, wierne produktowi. Fotorealistyczna scena wygenerowana w AI, która dokładnie oddaje produkt. → AI Act: oznacz (bo realistyczny obraz AI). Prawo konsumenckie: zwykle w porządku (nie wprowadza w błąd).
- Zdjęcie z AI, upiększające produkt ponad rzeczywistość. Wygenerowany obraz dokłada cechy, których produkt nie ma. → Obie osie: oznaczenie z AI Act i ryzyko nieuczciwej praktyki.
- Prawdziwe zdjęcie, ale mylące. Bez AI, za to tak wyretuszowane, że klient dostanie coś innego, niż widział. → AI Act: nie dotyczy (brak AI). Prawo konsumenckie: ryzyko wprowadzenia w błąd.
Dlaczego to ma znaczenie w praktyce
Po pierwsze, oznaczenie „Wygenerowane przez AI" nie jest tarczą przed zarzutem wprowadzenia w błąd. Można spełnić obowiązek z AI Act i wciąż naruszyć prawo konsumenckie, jeśli obraz zniekształca produkt. I odwrotnie — uczciwe zdjęcie z AI trzeba oznaczyć, choć niczego nie zafałszuje.
Po drugie, horyzont ryzyka jest różny. W Polsce kary z AI Act nakłada KRiBSI (Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji) na podstawie ustawy z 3 lipca 2026 o systemach sztucznej inteligencji, ale przepisy o kontroli i karach stosuje się dopiero od 28 października 2026. Ochrona konsumentów działa natomiast od dawna — dlatego w najbliższym czasie „mylące zdjęcie" częściej spotka się z reakcją na gruncie prawa konsumenckiego niż z karą z art. 99 AI Act.
Co z tym zrobić
Traktuj te obowiązki rozłącznie. Przy każdym zdjęciu z AI zadaj dwa pytania: czy trzeba je oznaczyć (oś AI Act) i czy przedstawia produkt uczciwie (oś konsumencka). Odpowiedzi bywają różne dla tego samego obrazu.
KontrolAI zajmuje się pierwszą osią. To narzędzie i API dla sklepów internetowych: sprawdza zdjęcia w katalogu, wskazuje obrazy z AI wymagające oznaczenia i zapisuje decyzje. Nie ocenia zgodności z prawem konsumenckim i nie zastępuje porady prawnej. Chcesz wiedzieć więcej? Dołącz do listy.
Powiązane artykuły
- Art. 50 ust. 4 AI Act — co musi zrobić sklep — pierwsza oś: obowiązek oznaczania.
- Harmonogram AI Act i sankcje z art. 99 — kiedy i kto egzekwuje.
- FAQ: oznaczanie treści AI w e-commerce — krótkie odpowiedzi na najczęstsze pytania.
Zastrzeżenie i źródła
To nie jest porada prawna. Tekst wyjaśnia różnicę między dwoma reżimami prawnymi w ujęciu ogólnym i nie odnosi się do konkretnej oferty. Przepisy oraz wytyczne Komisji Europejskiej do art. 50 AI Act mogą się zmieniać. Ocenę konkretnej sytuacji warto skonsultować z prawnikiem.
Źródła: Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act) — EUR-Lex (art. 50) · Dyrektywa (UE) 2019/2161 (Omnibus) — EUR-Lex · Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) · UOKiK